Waar bewonersgroepen uit Vlaams landelijk gebied elkaar ontmoeten

Met de steun van de Vlaamse overheid en de Oost-Vlaamse Provinciale Landbouwkamer

Waar bewonersgroepen uit Vlaams landelijk gebied elkaar ontmoeten - Met de steun van de Vlaamse overheid en de Oost-Vlaamse Provinciale Landbouwkamer

Fusie van gemeenten

 

Gemeenten samenvoegen? Wat betekent dit? Wat zijn de gevolgen? Waarom wel? Waarom niet?

 

Van Vlaams regeerakkoord tot evaluatierapport:

In het Vlaams regeerakkoord van juli 2009 wijst de Vlaamse Regering op de noodzaak de bestuurlijke drukte in te perken door middel van een “interne staatshervorming“. Bedoeling? Bestuur dichter bij de burger brengen. Sterke gemeenten staan centraal en krijgen meer bevoegdheden.

Een van de maatregelen om in het traject naar sterke gemeenten in Vlaanderen: “De Vlaamse regering moedigt vrijwillige fusie van gemeenten aan en verleent ondersteuning onder meer via een eenmalige subsidiebonus.”

30 april 2010: de Vlaamse Regering biedt een ondersteuningspakket aan aan de Vlaamse gemeenten met betrekking tot de aanmoediging van vrijwillige fusies. Dit pakket bestond uit 2 elementen:

  • enerzijds een financiële ondersteuning in de vorm van een fusieregeling en een garantieregeling voor het gemeentefonds
  • anderzijds een inhoudelijke en juridische bijstand van een begeleidingsteam, waaraan het Agentschap voor Binnenlands Bestuur en de Verening van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) deelnemen.

Op 31 december 2011 verstreek de datum waarop gemeenteraden een voorstel tot fusie konden indienen met het oog op een fusie met ingang van 1 januari 2013. Geen enkele gemeente had dergelijk voorstel ingediend.

In de aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2012 nam geen enkele gemeente een concrete beslissing tot samenvoeging of fusie.

1 januari 2013: Geen enkele gemeente fusioneerde.

In 2013 werd het kader voor vrijwilliger fusie geëvalueerd. Dit leidde tot het evaluatierapport voorgelegd door het Agentschap voor Binnenlands Bestuur.

 

 

Wat staat in het rapport?

De evaluatie:

In 2013 nam de Minister verschillende initiatieven om het kader voor vrijwillige fusies zoals vastgesteld door de Vlaamse Regering op 30 april 2010 te evalueren. Volgende vragen stonden centraal:

  • Wat zijn de belangrijkste redenen waarom het kader voor vrijwillige fusie niet leidde tot effectieve fusies?
  • Welke lessen kan Vlaanderen trekken uit buitenlandse voorbeelden?
  • Welke elementen zou een nieuw ondersteuningskader moeten bevatten om succesvol te zijn?

De evaluatie gebeurde op vanuit verschillende invalshoeken:

  • Bestuurskundig (Rondetafel van Experten)
  • Wetenschappelijk (onderzoeksproject steunpunt bestuurlijke organisatie slagkrachtige overheid pSBOV)
  • Administratief (workshop Raad van Europa)
  • Werkbezoek aan Denemaken door de Minister

Daarnaast bracht de Vlaamse Adviesraad voor Bestuurszaken op 16 juli 2013 een initiatiefadvies uit over het verhogen van lokale bestuurskracht door schaaloptimalisaties.

Het steunpunt bestuurlijke organisatie – slagkrachtige overheid formuleert ook een set van aanbevelingen die onder meer ook  betrekking hebben tot de bestuurskracht en de problematiek van de schaalgrootte.

 

De resultaten

Wat zijn de belangrijkste redenen waarom het kader voor vrijwillige fusie niet leidde tot effectieve fusies?

  • De timing:

Het ondersteuningspakket werd in volle aanloop naar de lokale verkiezingen in oktober 2012 aangeboden. De periode om hierover te belissen was te kort en schaalvergroting was geen item in de lokale verkiezingspropaganda.

  • Politieke factoren:

Onder andere is er weinig politieke wil om vrijwillige fusies tot stand te brengen. Men blijft stuiten op provinciegrensen waaraan het beleid niet wil raken. Er bestaat ook een grote pleinvrees om formeel het eigen bestuursniveau in vraag te stellen of ze durven het niet op de lokale agenda plaatsen al zien ze de voordelen ervan wel in.

  • Vragen bij noodzaak en mogelijke voordelen:

Veel lokale verkozenen zijn onvoldoende bewust van de voordelen die een schaalvergroting voor hun gemeente kan betekenen. Besturen zullen pas na de nieuwe beleids- en beheerscyclus geconfronteerd worden met hun gebrek aan bestuurskracht.

  • Organisatorische aspecten:

Uit ervaring met de fusies in 1976 blijkt dat de gemeenten toen een lange verwerkingstijd nodig hadden. Verdeelkwesties bleven lang op de agenda staan. Deze verdeelskwesties lopen ook verschillend indien er verschillende kernen zijn. De herstructurering van de interne organisatie (personeel, administratie, samenbrengen van verschillende organisaties en culturen…) stuit op problemen.

Welke lessen kan Vlaanderen trekken uit buitenlandse voorbeelden?

Er werd gekeken naar voorbeelden uit Nederland, Denemarken, Finland en Ierland. Het gegeven van de fusies bestaat dus niet alleen in België. Uit hun ervaring met fusies kunnen we veel leren bijvoorbeeld: “Tell the true story” aan de inwoners! Stel een fusie niet voor als kostenbesparend (in Nederland blijkt dat de situatie na de fusie niet onmiddelijk goedkoper is), het gaat om kwaliteitsverbetering. En houd er rekening mee dat dit ook een emotionele kwestie is, ga in discussie met inwoners en peil naar hun verwachtingen naar de “nieuwe” gefusioneerde gemeente.

Voor een volledig overzicht over hoe Nederland, Denemarken, Finland en Ierland hun fusies aanpakten, bekijk het volledige evaluatierapport.

 

Welke elementen zou een nieuw ondersteuningspakket moeten bevatten om succesvol te zijn?

Onder ander:

  • Groeiende bewustwording
  • Noodzaak van een slectieve schaalvergroting
  • Intergemeentelijke samenwerking vult een sterk beleid aan
  • Meer en betere dienstverlening door sterke gemeenten
  • Strakke timing met als horizon 2018
  • Focus op meerwaarde van een fusie
  • Begeleide vrijwillige fusie

 

Verdere stappen

Wat?

De opstart van een project met als duidelijk perspectief om voor de gemeenten een traject mogelijk te maken naar selectieve fusies op basis van een gestuurde vrijwilligheid.

Welke gemeenten?

Alhoewel de bestuurskracht van een gemeente bepaald wordt door een complex samenspel van factoren, is een beperkt inwonersaantal toch meestal wel een indicatie voor een gebrekkige bestuurskracht. Daarom ligt de focus op gemeenten met minder dan 15.000 inwoners.

Timing uitvoering?

In 2014-2015 kunnen gemeenten zich aandien en en voorstellen indienen. In juli 2016 moeten er reeds politieke beslissingen vallen over concrete fusies. In september van datzelfde jaar starten de lokale voorbereidingstrajecten. In oktober 2018 zijn er de gemeentelijke verkiezingen en in januari 2019 starten de eerste fusiegemeenten.

Reacties?

In de pers reageren een aantal burgemeesters, experten en organisaties:

Nieuwsblad 14/04/2014 - ’Laat kleine gemeenten fusioneren voor ze echt niets meer betekenen’

Nieuwsblad 15/04/2014 – ‘Vlaamse gemeenten massaal tégen fusies’

VVSG 14/04/2014 – ‘Fusie van gemeenten is maar een van de oplossingen’

 

Meer info over de fusie van gemeenten vindt u hier.

 

 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Contact